Kelebek Vana Ölçüleri, PN Sınıfları ve Bağlantı Tipleri

Kelebek vana ölçüleri, bir tesisatın doğru sızdırmazlık ve montaj uyumunu belirleyen ilk veri setidir; yanlış seçilen bir nominal çap veya basınç sınıfı, flanş yüzeyinde kaçak ya da montaj boyu uyumsuzluğu olarak geri döner. Bu yazıda DN aralıklarını, PN10/PN16/PN25 sınıflarını, EN 1092 / DIN flanş delik düzenini, wafer-lug-flanşlı bağlantı farklarını ve face-to-face montaj boyunu pratik bir referans olarak topluyoruz. Amaç, Gaziantep Şehitkamil OSB'deki tesislerin proje masasında doğrudan kullanabileceği, katalog diline yakın bir çerçeve sunmaktır.

Nominal Çap (DN) ve Standart Ölçü Aralıkları

Kelebek vanalar genellikle DN40'tan başlayıp DN1200 ve üzerine kadar geniş bir çap bandında üretilir. Küçük çaplarda (DN40-DN50) kelebek vana ekonomik olsa da çoğu zaman küresel vana tercih edilir; kelebek vananın asıl avantajı DN80 ve üzerinde, yani büyük hat çaplarında ortaya çıkar.

DN değeri nominal iç çapı yaklaşık olarak milimetre cinsinden ifade eder ancak gerçek geçiş çapı değildir. Konsantrik tip kelebek vanada disk her zaman akış kesitinin içinde kaldığı için, tam açık konumda dahi bir miktar basınç düşümü oluşur; bu nedenle hat çapı seçilirken nominal çap ile efektif geçiş ayrı değerlendirilmelidir.

DN-NPS Karşılığı

Metrik DN sistemi ile inç tabanlı NPS arasında birebir matematiksel oran yoktur; karşılıklar tablo üzerinden okunur. Örneğin DN50 = 2", DN100 = 4", DN150 = 6", DN200 = 8" ve DN300 = 12" şeklindedir. İhracat projelerinde veya ithal pompa gruplarına bağlanırken bu karşılığın doğrulanması, flanş delik dairesi uyumu açısından kritiktir.

• DN40-DN50: küçük hatlar, çoğunlukla wafer tip
• DN65-DN200: en yaygın endüstriyel bant, su ve proses hatları
• DN250-DN600: ana dağıtım hatları, pompa istasyonları
• DN700 ve üzeri: çift eksantrik / üçlü eksantrik gövde tercih edilir

PN10, PN16 ve PN25 Basınç Sınıfları

PN değeri, vananın 20 °C'de güvenle taşıyabileceği nominal basıncı bar cinsinden tanımlar. Endüstriyel kelebek vanalarda en sık karşılaşılan sınıflar PN10, PN16 ve PN25'tir. PN10 düşük basınçlı su ve soğutma hatlarında, PN16 genel proses ve yangın hatlarında, PN25 ise yüksek basınçlı dağıtım ve buhar-yoğuşma çevrelerinde kullanılır.

Önemli bir nokta, izin verilen çalışma basıncının sıcaklıkla düşmesidir. PN16 bir vana 20 °C'de 16 bar taşırken, sıcaklık 100 °C'ye çıktığında müsaade edilen basınç gövde malzemesine bağlı olarak belirgin biçimde azalır. EPDM, NBR veya PTFE conta seçimi de bu sıcaklık-basınç penceresini doğrudan sınırlar.

Disk ve gövde malzemesi sınıfı belirler: GG25/GGG40 döküm gövdeler tipik olarak PN10-PN16 bandında kalırken, daha yüksek basınçlar için çelik döküm veya çift eksantrik tasarım gerekir. Aynı DN için PN sınıfı arttıkça flanş kalınlığı ve cıvata sayısı da artar.

Flanş Delik Standartları: EN 1092 ve DIN

Kelebek vananın hatta oturması, karşı flanşın delik dairesi (PCD), cıvata sayısı ve cıvata çapı ile uyumuna bağlıdır. Avrupa'da yaygın referans EN 1092-2 (döküm flanşlar) ve eski DIN 2501 serisidir; bu standartlar her DN-PN kombinasyonu için delik dairesini sabitler.

Aynı DN için PN sınıfı değiştiğinde delik düzeni de değişebilir. Örneğin DN200'de PN10 ile PN16 çoğu boyutta aynı delik dairesini paylaşırken, PN25'e geçildiğinde cıvata çapı büyür ve PCD farklılaşır. Wafer tip kelebek vanalarda gövde, hem PN10 hem PN16 cıvata düzenine oturacak şekilde delik aralarına denk gelen merkezleme kulakları ile tasarlanır.

• DN80 PN16: 8 adet M16 cıvata, PCD 160 mm
• DN100 PN16: 8 adet M16, PCD 180 mm
• DN150 PN16: 8 adet M20, PCD 240 mm
• DN200 PN16: 12 adet M20, PCD 295 mm

Bağlantı Tipleri: Wafer, Lug ve Flanşlı

Kelebek vanalar gövde formuna göre üç temel bağlantı tipinde sunulur ve seçim, hattın söküm gereksinimi ile hat sonu (dead-end) servisine göre yapılır. Wafer tip, iki flanş arasına merkezlenip karşılıklı cıvatalarla sıkıştırılır; en ekonomik ve en yaygın çözümdür ancak tek tarafı sökülürse hattı taşıyamaz.

Lug tip gövdede dişli kulaklar bulunur; her flanş kendi cıvata grubuyla gövdeye bağlanır, böylece bir taraf sökülse bile vana hattı tutar ve dead-end servise uygundur. Flanşlı (double flanged) tip ise tam flanşlı gövdesiyle özellikle büyük çaplarda ve yüksek basınçta tercih edilir; en yüksek mekanik dayanımı verir ancak ağırlık ve maliyet artar.

Hangi Tip Nerede

OSB içindeki su ve soğutma hatlarında wafer tip işin büyük kısmını karşılar. Pompa çıkışı, depo bağlantısı veya bakım için tek tarafı sökülecek hatlarda lug tip güvenlidir. DN350 üzeri ana hatlarda ve yüksek titreşimli sistemlerde flanşlı gövde tercih edilmelidir.

Montaj Boyu (Face-to-Face) ve Seçim Veri Seti

Face-to-face, vananın iki bağlantı yüzeyi arasındaki eksenel mesafedir ve EN 558 seri numaralarıyla standartlaşmıştır. Kelebek vanaların büyük çoğunluğu kısa montaj boylu Seri 20 (eski DIN 3202 K1) ölçüsündedir; bu, mevcut bir kelebek vananın aynı çapta başka bir kelebek vana ile çoğunlukla birebir değiştirilebilmesini sağlar.

Doğru kelebek vana ölçüleri seçimi için aşağıdaki veri seti eksiksiz toplanmalıdır:

1. Nominal çap (DN) ve karşı flanşın gerçek delik dairesini doğrula
2. Çalışma basıncı ve sıcaklığını belirleyip uygun PN sınıfını seç
3. Akışkan cinsine göre disk ve conta malzemesini (EPDM, NBR, PTFE) eşle
4. Bağlantı tipini hattın söküm/dead-end ihtiyacına göre seç (wafer / lug / flanşlı)
5. Face-to-face serisini (EN 558 Seri 20) mevcut montaj boyuyla karşılaştır
6. Aktüatör veya redüktör bağlantı arayüzünü (ISO 5211 kare/PCD) kontrol et

Bu altı maddenin tamamı sabitlendiğinde, vana hem mekanik olarak hatta oturur hem de basınç-sıcaklık penceresinde güvenle çalışır. Eksik bir veri, çoğunlukla flanş delik uyumsuzluğu veya yetersiz tork olarak sahada ortaya çıkar.

İlgili sayfalar: kelebek vana ve Gaziantep kelebek vana tedariki. Tüm ürünler için ürün kataloğumuza göz atabilirsiniz.

Doğru ürün seçimi için Flow Teknik’e danışın

Flow Teknik, ilgili markaların yetkili tedarikçisi olarak uygulamanıza uygun ürün seçimi, ölçülendirme ve teknik destek sağlar. Gaziantep ve çevre illerdeki projeleriniz için Teklif Al butonundan ulaşabilir, telefon veya WhatsApp üzerinden hızlıca iletişime geçebilirsiniz.